Oddiy qilib aytganda, debitorlik qarzdorligi — bu sizga kimdir qarzdor bo‘lgan holat. Masalan, siz mahsulotni sotdingiz, mijozga yetkazdingiz, lekin pul hali tushmadi. Bu summa hisob-kitoblarda allaqachon qayd etilgan, ammo kassaga tushmagan. Ana shu qarzdorlik — debitorlik hisoblanadi.
Kreditorlik qarzdorligi esa — siz kimdandir mahsulot yoki xizmat olib, to‘lovni kechiktirganingiz holati. Masalan, siz qadoqlash materiallarini xarid qildingiz, tovarni oldingiz, lekin to‘lovni keyingi haftaga qoldirdingiz. Rasmiy ravishda pul sizda bo‘lsa-da, buxgalteriyada siz qarzdor sifatida qayd etilgan bo‘lasiz.
Har 2 turdagi qarzdorlik buxgalteriya balansining ajralmas qismi bo‘lib, ular bilan to‘g‘ri ishlash nihoyatda muhim. Buxgalteriyadagi xatolar nafaqat asabga, balki soliq organlari bilan muammolarga ham olib kelishi mumkin.
Nima uchun qarzdorlikni to‘g‘ri yuritish muhim?
Tasavvur qiling: biznesingizda hammasi go‘yoki yaxshi — mijozlar to‘layapti, yetkazib beruvchilar mahsulot jo‘natmoqda. Ammo birdan sizning qarzingiz borligi aniqlanadi, to‘lov muddati o‘tgan, jarimalar hisoblanmoqda. Natijada — obro‘ga putur, huquqiy mojarolar va hatto sudgacha boradigan muammo.
Yoki aksincha: sizga qarzdor bo‘lgan kompaniya bor, ammo siz bu haqda unutgansiz va da’vo muddati o‘tib ketgan. Bu esa — yo‘qotilgan foyda. Bunday holatlarga yo‘l qo‘ymaslik uchun buxgalteriya hisoboti aniq va tizimli bo‘lishi kerak. Har bir operatsiya o‘z vaqtida qayd etilishi zarur: kim, qachon, qancha va kimga. Yaxshisi — aniq muddatlar bilan.
Bugungi kunda ko‘plab kompaniyalar hisob yuritishda avtomatlashtirilgan dasturlardan foydalanmoqda, bu esa xatolarni sezilarli darajada kamaytiradi. Lekin hatto qo‘lda yuritiladigan hisobotlarda ham eng muhimi — intizom: bitimlarni o‘z vaqtida qayd etish, doimiy tekshirish va hamkorlar bilan solishtirish.
