Tasavvur qiling, kredit olish uchun keldingiz va sizga «yillik 15 % stavka bo‘yicha beramiz,» deb aytishdi. Oddiy holdek eshitiladi. Lekin to‘lov jadvalini ko‘rganingizda, ortiqcha to‘lov juda katta bo‘lib ketganini tushunasiz.
Bu bir vaqtning o‘zida ham nominal stavka, ham SFS, ya’ni samarali foiz stavkasi ham bo‘lgani uchun bo‘ladi. Nominal stavka — reklamadagi chiroyli raqamlar. SFS esa kreditning haqiqiy qiymatini ko‘rsatadi, ya’ni hamma xarajatlar – foizlar, komissiyalar, sug‘urta va boshqa majburiy to‘lovlarni hisobga oladi.
Agar faqat nominal stavkaga qarab, qolgan omillarni e’tiborga olmasangiz, ortiqcha to‘lab qo‘yishingiz, keyin esa bu summa qayerdan paydo bo‘lganiga hayron bo‘lishingiz mumkin.
Chiroyli raqamlar ortida nima yashiringan?
Bank odatda reklamalarda eng yaxshi variantni ko‘rsatadi. Masalan, «Yiliga 14% lik kredit» ko‘p hollarda faqat nominal stavka bo‘ladi.
Bu raqamga bir qancha to‘lovlar kirmaydi. Masalan, kredit chiqarish uchun bir martalik komissiya, hisobvaraqqa xizmat ko‘rsatish uchun oylik to‘lov, majburiy hayot yoki mol-mulk sug‘urtasi, hisobvaraq ochish va yuritish xarajatlari. Ba’zida, kreditni muddatidan oldin yopish uchun komissiya yoki taqiqlar ham bo‘lishi mumkin.
Bu xarajatlarning hammasini o‘z cho‘ntagingizdan to‘laysiz va aynan ular kreditning haqiqiy qiymatini oshiradi. Shuning uchun faqat reklamadagi raqamga emas, to‘liq manzaraga, ya’ni samarali foiz stavkasiga qarang.
