Tasavvur qiling, siz uy sotib olmoqchisiz yoki shunchaki kvartirangizda remont qilmoqchisiz. Bank saytini ochsangiz — qaraysizki, variantlar talaygina: ipoteka, uy-joy krediti, iste’mol krediti. Ular o‘rtasidagi farq esa doimo ham aniq bo‘lavermaydi, ayniqsa bunday masalaga birinchi marta duch kelayotgan bo‘lsangiz. Chalkashib ketmaslik va ortiqcha to‘lovlardan saqlanish uchun, keling, hammasini oddiy tilda, hayotiy misollar bilan tushuntirib chiqamiz.
Ipoteka nima va u qanday ishlaydi?
Bu degani, siz bankdan uy yoki xonadon sotib olish uchun qarz olasiz, garov sifatida esa aynan o‘sha ko‘chmas mulkning o‘zini qo‘yasiz. To‘liq qarzni to‘lab bo‘lmaguningizcha, uy rasman to‘liq sizniki bo‘lmaydi. Ammo aynan shu garov evaziga bank sizga katta miqdorda va uzoq muddatga — 25, ba’zan esa 30 yilgacha kredit berishga tayyor bo‘ladi. Bu esa oylik to‘lovlaringizni pasaytiradi, foiz stavkalari esa odatiy kreditlarga qaraganda odatda pastroq bo‘ladi.
Mening tanishim yaqinda yangi qurilgan uydan kvartira sotib olish uchun 20 yillik ipoteka oldi. Endi har oy ijaraga to‘lagandek to‘layapti, lekin bu safar o‘z uyi uchun. Agar u xuddi shu summaga oddiy kredit olganida, oylik to‘lovi taxminan 2 baravar yuqori bo‘lardi va qarzni atigi 5 yil ichida yopishi kerak bo‘lardi.
Oddiy kredit haqida nima deyish mumkin?
Oddiy kredit — bu universal vosita. Dam olishga, mebel xarid qilishga yoki farzandingizni maktabga tayyorlashga pul kerakmi — marhamat. Bunday kreditga odatda garov talab qilinmaydi, lekin uning muddati qisqaroq va foiz stavkasi yuqoriroq bo‘ladi. Natijada, bunday kredit ba’zan byudjetga ipotekadan ko‘ra ko‘proq bosim o‘tkazishi mumkin.
