Qarz — bu siz olgan pul, narsa yoki xizmatni qaytarish majburiyati. Bunday holatga hamma duch kelgan: talaba do‘stidan tushlikka pul so‘raydi, tadbirkor esa rivojlanish uchun kredit oladi. Qarzning asosida ishonch yotadi. Bir kishi pul beradi, boshqasi esa uni, ba’zan foizi bilan, qaytarishni va’da qiladi. Bugungi kunda qarz kundalik hayotimizning ajralmas qismiga aylangan. Usiz biznesni rivojlantirish, uy-joy qurish yoki ta’lim olish qiyin.
Qarzning kundalik hayotimizdagi o‘rni
Hozirda qarz olish oddiy holga aylanib qolgan. Tez-tez qarz so‘raymiz yoki beramiz: «Oylikkacha 50 ming so‘m qarz berib turgin,» «Choy sotib ol, keyin qaytaraman,» — degan gaplarni eshitgandirsiz. Bunday qarzlar hujjatlashtirilmaydi, shunchaki ishonch asosida beriladi. Agar qarzni qaytarmasangiz, hurmatingizni yo‘qotasiz. Katta summalar — uy-joy, avtomobil kabi narsalar haqida gap ketganda, yozma shartnoma tuzish kerak bo‘ladi. Unda summa, qaytarish muddati va shartlari ko‘rsatiladi. Bu har ikki tomonni ham himoya qiladi, ayniqsa qarz bank bilan bog‘liq bo‘lsa.
Bank hayotidagi qarz
Qarz bank tilida kredit deyiladi. Inson pul olib, uni foizi bilan qaytarish majburiyatini oladi. Bank esa o‘z navbatida boshqa mijozlarning omonatlari hisobiga kredit beradi va foizlar orasidagi farqdan daromad oladi. Kreditlar uy-joy sotib olish, tadbirkorlik faoliyatini boshlash, o‘qish uchun to‘lash kabi muhim masalalarni hal qilishga yordam beradi. Aslida, qarz iqtisodiyotni harakatga keltiradi — odamlar xarid qiladi, kompaniyalar rivojlanadi, yangi ish o‘rinlari yaratiladi.
Qarz turlari
Shaxsiy qarz — odamlar oladigan kredit va muddatli to‘lovlar. Korporativ qarz — kompaniyalar o‘z rivojlanishi uchun jalb etadigan mablag‘. Davlat qarzi — hukumat budjet xarajatlarini qoplash maqsadida fuqarolardan yoki boshqa mamlakatlardan oladigan pul. Yaxshi va yomon qarzlar bor. Yaxshi qarzlar daromad olishga yoki turmush sifatini yaxshilashga yordam beradi — masalan, ipoteka yoki ta’lim krediti. Yomon qarzlar esa keraksiz xaridlar tufayli paydo bo‘lib, ortiqcha sarf-xarajatlarga sabab bo‘ladi.
