Tasavvur qiling: do‘stingiz mashina sotib olish uchun kredit olmoqchi, lekin doimiy daromadi yo‘q. Bank ikkilanyapti. Shunda do‘stingiz sizdan kafil bo‘lishingizni so‘raydi. Agar u to‘lay olmasa, to‘lash majburiyati sizga tushadi. Kafil bo‘lish aynan shuni anglatadi — qarz oluvchi bilan biror muammo yuz bersa, javobgarlikni o‘z zimmangizga olasiz.
Banklar bu usulni bejiz qo‘llamaydilar: kafillik ularning xatarlarini kamaytiradi. Oxirgi yillarda odamlar uy-joy, avtomobil yoki biznes uchun ko‘proq kredit olayotgani sababli, kafillarga ehtiyoj oshib boryapti. O‘zbekistonda iste’mol kreditlari bozori yildan-yilga o‘sib borayotgani sababli, ular mamlakatimizda katta mashhurlik qozonyapti.
Kafil nima qiladi va nima uchun javobgar?
Inson kafillik shartnomasini imzolayotganda, u aniq belgilangan majburiyatlarga rozilik bildiradi. Agar qarz oluvchi to‘lov qilishni to‘xtatsa, bank to‘g‘ridan-to‘g‘ri kafilga murojaat qilishi mumkin. Bu shunchaki so‘z o‘yini emas: hatto qo‘ng‘iroq qilib o‘tirmasdan ishni darhol sudga oshirib yuborishlari mumkin.
2025-yildan boshlab, banklar qarz oluvchi to‘lovni kechiktirgan har safar kafilni xabardor qilishga majbur bo‘lmaydi. Bu esa qarz rasman undirilayotgan paytdagina u haqda bilish mumkinligini anglatadi. Bundan tashqari, to‘lovlarning kechikishi haqidagi ma’lumotlar kafil o‘zi hech qanday qarz olmagan bo‘lsa ham, uning shaxsiy kredit tarixiga kiritiladi.
