1990-yilda Samarqand yaqinida professor Yuriy Buryakov fil suyagidan yasalgan 7 ta noyob shaxmat donasini topgan. 1996-yilda esa qadimgi Dalvarzintepa shaharchasida olib borilgan qazishmalar paytida arxeologlar yana ikkita dona — fil va zebu buqasini topishgan. Shu topilmalar asosida olimlar hozirgi shaxmatning prototipi O‘zbekiston hududida milodiy II asrlarda ham o‘ynalganini aniqlashdi.
Qiziq tomoni shundaki, demak shaxmat bizda yo‘q joydan urfga kirib qolgan o‘yin emas, balki uning ildizi juda chuqur tarixga borib taqaladi. Rostini aytsam, shaxmat deyishsa, har doim xayolimga hovlidagi so‘rida yotgan taxtacha kelardi. Hozir esa hammasi boshqacha: shaxmatchilarimiz xalqaro turnirlarda muntazam sovrinli o‘rinlarni egallashyapti, hatto bu yil Butunjahon shaxmat olimpiadasi Samarqandda o‘tkaziladi. Mana buni boshqa bir daraja desak bo‘ladi.
Agar siz ham anchadan beri shaxmatni sinab ko‘rmoqchi bo‘lsangiz yoki bolangizni berishni o‘ylayotgan bo‘lsangiz, bu maqolada O‘zbekistondagi shaxmat maktablari bilan tanishtiraman.
O‘zbekistonda shaxmatga qanday qarashadi?
2004-yilda Rustam Qosimjonov FIDE jahon chempionatida g‘olib bo‘lgan. O‘sha turnirdan oldin u reytingda 54-o‘rinda turardi. Bu g‘alaba O‘zbekistonda ko‘plab ota-onalarni farzandlarini shaxmatga berishga undadi va sportning ommalashishiga kuchli turtki berdi.
2023-yilda grossmeyster Nodirbek Abdusattorov tarixdagi eng kuchli shaxmatchilardan biri hisoblangan Magnus Karlsen ustidan g‘alaba qozondi. Yaqinda, 26-noyabrda esa 19 yoshli Javohir Sindarov Jahon kubogini yutib, eng yosh g‘olibga aylandi. U grossmeyster unvonini atigi 12 yoshida qo‘lga kiritgandi.
