Butun hayotimiz pul bilan chambarchas bog‘liq. Biz pul ishlab topamiz, xarajat qilamiz, yana pul topamiz va hayotimiz shu tarzda aylanib turaveradi. Lekin savol tug‘iladi: kim ko‘proq va nimaga sarflaydi? O‘zbekistonda odatda oilani ta’minlash mas’uliyatini zimmasiga olgan erkaklarmi yoki turli qarashlar bo‘yicha ko‘proq xarid qilishga moyil bo‘lgan ayollarmi?
Hammasi aslida qanday?
Keling, biroz uzoqroqdan boshlaymiz — erkaklar va ayollarning o‘zaro munosabatlari ularning daromadlari va xarajatlariga qanday ta’sir ko‘rsatadi? Science Direct nashrining aniqlashicha, uylangan erkaklar bo‘ydoqlarga qaraganda 10–20% ko‘proq daromad qilar ekan. Buning sababi shundaki, oila erkakning zimmasiga yangi majburiyatlar va xarajatlarni yuklaydi: ro‘zg‘or, farzandlar, ipoteka va kreditlar uni faolroq harakat qilishga undaydi. Boshqa tomondan, mutaxassislarning fikricha, nikohdan so‘ng erkakning uyida ro‘zg‘or ishlarining bir qismini o‘z zimmasiga oladigan uy bekasi paydo bo‘ladi va shu bilan erkakning ishlashi uchun ko‘proq vaqt paydo bo‘ladi.
Ayollarda esa buning aksi kuzatiladi: nikoh ularning daromadlarini kamaytiradi, e’tibor esa karyeradan ro‘zg‘orga qaratiladi — bolalar tarbiyasi uchun ta’til olishga yoki ish shaklini moslashuvchanroq, masofaviy, onlayn ko‘rinishga o‘zgartirishga to‘g‘ri keladi, bu esa albatta ish haqiga ta’sir qilmay qolmaydi. O‘sha tadqiqotga ko‘ra, ajrashish, aytgancha, ayollarning daromadlari (va xarajatlari ham) oshishiga olib kelar ekan.
Bizda vaziyat qanday ekanligini aytish qiyin — bu masala bo‘yicha ishonchli va keng qamrovli tadqiqotlar o‘tkazilmagan, biroq men O‘zbekistondagi erkaklar va ayollar qancha pul sarflashi va nimalarga sarflashini aniqlashga harakat qilib, kichik bir tadqiqot o‘tkaza oldim.
Tadqiqotni onlayn tarzda, oddiy internet so‘rovnoma orqali o‘tkazdim. Uni o‘z blogim auditoriyasi — butun respublikadan 16–45 yoshli erkaklar va ayollar orasida tarqatdim.
