Kapital deganda hayolimizga ko‘pincha faqat pul keladi. Aslida, u tovarlardan tortib xizmatlargacha, yangi ish o‘rinlarigacha qimmatli narsa yaratishga yordam beradigan barcha manbalarni o‘z ichiga oladi. Aynan kapital har qanday biznesning poydevorini tashkil qiladi va ko‘p jihatdan iqtisodiyotning rivojlanishini belgilab beradi.
Kapitalning asosiy turlari
Kapital turli ko‘rinishlarda bo‘ladi. Moliyaviy kapital — korxonaga jihozlar xarid qilish, ish haqi to‘lash va yangi loyihalarni yo‘lga qo‘yish imkonini beradigan pul, jamg‘arma, kredit va investitsiyalar. Jismoniy kapital — mahsulot ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan binolar, dastgohlar, transport vositalari va texnika. Inson kapitali — malakali buxgalterdan tortib muhandis yoki o‘z kasbining ustasigacha bo‘lgan odamlarning bilim, ko‘nikma va tajribalarini o‘z ichiga oladi. Va nihoyat, intellektual kapital — bugungi kunda zavod va dastgohlar kabi qimmatli bo‘lib borayotgan patentlar, nou-xau, brendlar va dasturiy ta’minotdan iborat.
Bu kapital turlarining barchasi birgalikda ishlaydi: pul jihozlar sotib olishga imkon beradi, jihozlar mutaxassislarga mahsulot ishlab chiqarishda yordam beradi, brend esa uni taniqli qiladi.
Kichik biznesda kapital nima uchun muhim?
Kichik biznes uchun kapital o‘ta muhim, chunki aynan u rivojlanish imkoniyatini belgilaydi. Resurslar kam bo‘lsa ham, ularni asta-sekin ko‘paytirish mumkin. Masalan, tadbirkor dastlab kichik asbob-uskunalar to‘plami va o‘z bilimlari bilan ishni boshlaydi, vaqt o‘tishi bilan esa aktivlarini kengaytirib, moliyalashtirish manbalariga ega bo‘ladi va o‘z brendiga sarmoya kiritadi.
O‘zbekistonda kichik biznes yalpi ichki mahsulotning qariyb 56 foizini tashkil etadi. Bu esa hatto kichik, lekin to‘g‘ri foydalanilgan resurslar ham jiddiy kapitalga aylanishi va mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi.
