1. AVO

  2. AVO gap

  3. Qachon 500 000 so’mlik banknot paydo bo’ladi va nima uchun?

Qachon 500 000 so’mlik banknot paydo bo’ladi va nima uchun?

Bir vaqtlar o’zbekistonliklarning karmonida bejirim 50 so’m qiymatli banknotlarni topish mumkin edi. Hozir esa bu shunchalik kichkina summaki, do’konlarda 50 so’mlik tanga o’rniga qo’lingizga bir dona qurt tutqazishadi. Bugun 50 000, 100 000 va hatto 200 000 so’mlik banknotlar oddiy holga aylanib ulgurdi. Bundan keyin nima bo’ladi va nima uchun so’mlar oxirida nollar soni oshib bormoqda?

Pul massasi 

Mavzuga chuqurroq kirishish uchun biz birinchi navbatda «pul massasi» termini bilan yaqindan tanishishimiz kerak. Bunday nom bilan hozirda davlat iqtisodiyotida mavjud barcha pullar: naqd, kartadagi pullar, fuqarolarning banklardagi omonatlari, hatto bozor fondi va boshqa investitsiyalarga aytiladi. Pul massasi quyidagi sinflarga bo’linadi:

Jismoniy pullar: banknot va tangalar
M0
М0 + odamlar hisob raqamlaridagi elektron pullar
M1
М1 + depozit va omonat hisob raqamlari
M2
М2 + bozor fondlari va boshqa turdagi investitsiyalar
M3



Pul massasiga faqat Markaziy Bank ta’sir qilishi mumkin — aynan u qancha banknot chop qilish va tangalar chiqarishni hal qiladi. Yuqori nominallik yangi banknotni chiqarish qarori bir qator sabablarga ko’ra qabul qilinishi mumkin. Bunday sabablarning asosiy qismi juda mayda va oddiy.

Mana sizga misol: tasavvur qiling, mamlakat aholisining daromadi o’sib, endi ular zargarlik buyumlari, texnika, avtomobil kabi qimmat tovarlarni xarid qila boshladilar. Bunga javoban MB: «Odamlarga pulni sanashga uzoq vaqt ketadi va bu noqulay, ularga yordam berish kerak», — deydi va, aytaylik, 200 000 so’mlik banknot chiqaradi.

Bu pul massasini umuman o’zgartirmaydi, shunchaki, 100 ta 2 000 so’mlik banknot o’rniga bitta 200 000 lik qog’oz paydo bo’ladi. Ha, yana, yuqoridagi ssenariy o’ta fantastik-optimistik misol. MB yangi, yirik banknotlarni chiqarishi uchun boshqa sabablar ham bor. Shunday sabablardan biri: pullarni ishlab chiqarishga xarajatni kamaytirish. Sizning hayolingizga ham kelmagan bo'lishi mumkin, lekin pul qilish uchun ham... pul kerak.

Dunyodagi ko’pgina banknotlar paxta va zig’irdan tayyorlanadi. Xom-ashyo avval boylerga tushiriladi, keyin, yuqori bosim ostida tolalarga aylantiriladi. Undan so’ng tolalarni ochartirish, tozalash va keyin bo’yash kerak bo’ladi. Yana suvli belgilar, gologramma, relyef va boshqa xavfsizlik choralari tushirilishini ham unutmaslik kerak. Natijada, masalan, AQSHda bir dona $100 qiymatli banknot ishlab chiqarishga 6,6 sent sarflanadi.

Demak, vaqti kelib davlat uchun 2 000 so’m qiymatli 100 ta banknot chiqarish ortiqcha xarajatga aylanadi va shunda yangi banknot paydo bo’ladi.

Denominatsiya 

«Pul massasi»dan tashqari yana «denominatsiya» tushunchasi ham bor. U ham davlatdagi banknotlar «qiymati»ga ta’sir qiladi. Oddiyroq qilib aytganda, denominatsiya — bu, davlatdagi barcha pullar o’zining asl ahamiyatini saqlagan holda, qiymatini o’zgartirgan.

Misol uchun, Rossiyada so’nggi denominatsiya 1997–2002-yillarda bo’lib o’tgan. Unda pullar 1000:1 o’lchamda denominatsiyalangan — 1 000 rubllik banknotlar 1 rublga, 10 000 rublliklar — 10 rublga, 500 000 rublliklar esa — 500 ga almashtirilgan.

Bu degani, biz siz bilan hech qachon 500 000 so’mlik banknotlarga yetib bormasligimiz va, aksincha, qaysidir vaqt muloqotdagi 200 000 qayta 200 so’mga aylanishi ham mumkin. 

AVO platinum kredit kartasi

Kredit limitingizni oling va pullarni %siz saqlang

Ilovani yuklab oling

Bu inflyatsiya va devalvatsiya natijasida yuz berishi mumkin: so’m o’ta qadrsizlanib, MB davlat valyutasini «qayta ishga tushirish» vaqti keldi degan qarorga kelgan taqdirda. Yoki, aksincha, denominatsiya infyatsiya yuz berishiga yo’l qo’ymasligi mumkin.

Bundan tashqari, denominatsiya bitta katta afzallikka ega: u soxta valyutachilarning biznesini to’liq xonavayron qiladi. Shunchaki hamma eski valyutalarni olib, yangisiga o’zgartiradigan bo’lsak, qaysi banknot haqiqiy, qaysinisi soxta ekanligini aniqlashtirib o’tirishga hojat qolmaydi.

Nima bo’lganda ham, oddiy aholiga pullarni kartada, masalan AVO kredit kartasida saqlagan ancha qulay — ortiqcha qog’ozlar, semiz va noqulay hamyonlar va pulni ko’chada tushirib qo’yish kabi ortiqcha g’avg’olardan ozod bo’lishadi.

*Maqoladagi ma'lumotlar nashr etilgan vaqt uchungina amal qiladi. AVO bank ushbu ma'lumotlar kelajakda ham xuddi shunday va dolzarb bo'lib qolishiga kafolat bermaydi. Qaror qabul qilishdan oldin eng so'nggi ma'lumotlarni tekshirishingizni maslahat beramiz.

*Maqolada tashqi resurslarga havolalar keltirilgan. AVO bank tashqi resurslardagi ma'lumotlar uchun javobgarlikni o'z zimmasiga olmaydi.

*Maqoladagi fikr — muharrirning shaxsiy fikri bo'lib, u AVO bank pozitsiyasini ko'rsatmaydi. Bank ma'lumotlar to'g'riligi va undan foydalanish oqibatlari uchun javobgarlikni o'z zimmasiga olmaydi.

*Narxlar taxminiy va faqat nashr etilgan vaqtdagina amal qiladi.

💸 Pul
Said Nazrillayev
Maqola muharriri
02.07.2024
10 daqiqa
AVO gapBankomatlar

  • Xususiy mijozlar uchun

    AVO platinum kredit kartasiKartani uydan chiqmasdan rasmiylashtiring — pasport yoki ID-karta bo'lsa kifoya
    new
    MikroqarzIlovada 100 mln so‘mgacha pul oling. Kafil va daromad haqida ma’lumotnomalarsiz

AVO kredit kartasi

Mikroqarz

AVO omonati

UZCARD virtual kartasi

Bank haqida

  • Mahsulotlar
    • AVO platinum kredit kartasi
    • Mikroqarz
    • Shaxsiy ehtiyojlaringiz uchun onlayn kredit
    • O'zini o'zi band qilganlar uchun kredit
    • AVO omonati
    • Uzcard virtual kartasi
    • Moslashuvchan omonat
    • Uyni ta'mirlash uchun kredit
    • To'y qilish uchun kredit
    • Debet kartasi
    • To'lov stikeri
    • Debet virtual kartasi

Bosh sahifa

Moliya

Yangiliklar

Savol-javoblar

Bosh sahifaMoliyaYangiliklarSavol-javoblar
+998 (78) 888-78-87

Barcha savollaringizga javob beramiz va muammolarga yechim topishda yordam beramiz

Mobil ilova

Ilova sizning Android va iPhone qurilmangizda mavjud

2026,«AVO bank» AJ, 2025-yil 28-fevraldagi 83-sonli litsenziya Saytdagi ma’lumotlarning so‘nggi yangilanish sanasi: 26/07/2026

  • Kompleks bank xizmatlarini ko'rsatish shartlari

  • Foydalanish shartnomasi

  • Maxfiylik siyosati

Bu AVO onlayn bankining rasmiy sayti. «AVO bank» xizmatlarni shaxsiylashtirish va ulardan foydalanish sifatini yaxshilash uchun cookie fayllardan foydalanadi. Cookie fayllari veb-saytga oldingi tashriflar haqidagi ma’lumotlarni o’z ichiga olgan kichik fayllardir. Agar siz cookie fayllardan foydalanishni istamasangiz, iltimos, brauzer sozlamalarini o’zgartiring.

Shaxsiy ehtiyojlaringiz uchun kreditKundalik xarajatlaringiz va xaridlar uchun AVO platinum kartasiga kredit oling
O'zini o'zi band qilganlar uchun kreditIlovada 100 mln so‘mgacha pul oling. Kreditni tasdiqlab, hisobingizga o’tkazamiz
O’zbekistondagi qulay mobil bank

Barcha bank xizmatlari va operatsiyalari smartfoningizda

Kredit mahsulotlari
  • Kartalar

    Xususiy mijozlar uchun

    AVO platinum kredit kartasiKartani uydan chiqmasdan rasmiylashtiring — pasport yoki ID-karta bo'lsa kifoya
    UZCARD virtual kartasiO‘zbekiston bo‘ylab o‘tkazmalar va to‘lovlar uchun bank kartasini bir daqiqada oching
    AVO platinum debet kartasiNavbatlarsiz va bankka bormasdan — kartangizni eng yaqin kartomatdan bir zumda oling
    To'lov stikeriStikerni smartfonga yopishtiring — xaridlar uchun bir teginishda to'lov qiling
    O’zbekistondagi qulay mobil bank

    Barcha bank xizmatlari va operatsiyalari smartfoningizda

  • Omonatlar

    Xususiy mijozlar uchun

    AVO omonatiFoydali shartlarda: istalgan paytda to'ldiring yoki qisman pul yechib oling
    O’zbekistondagi qulay mobil bank

    Barcha bank xizmatlari va operatsiyalari smartfoningizda

  • Bank haqida
  • Yana

    Jamoamizga qo'shiling

    • Bo'sh ish o'rinlari

    • IT, biznes va jarayonlar

    • Mijozlar bilan ishlash

    • AVO gidlar

    Foydali ma'lumotlar

    • Tariflar

    • Sayt xaritasi

    • Aksiyalar va hamkorlar

    • Qarzdorlikni so'ndirish

    • Kartani chiqarish qurilmalari

    • Firibgarlik sahifalari

    Fikr-mulohazalar

    • Savollar va javoblar

    • Murojaat yuborish

    • Fuqarolar qabuli

    • +998 (78) 888-78-87Murojaat yuborish
    Jamoamizga qo'shiling
    • Vakansiyalar
    • IT, biznes va jarayonlar
    • Mijozlar bilan ishlash
    • AVO gidlar
  • Foydali ma'lumotlar
    • Tariflar
    • Sayt xaritasi
    • Aksiyalar va hamkorlar
    • Kartani chiqarish qurilmalari
    • Firibgarlik sahifalari
  • Fikr-mulohazalar
    • Savollar va javoblar
    • Murojaat yuborish
    • Fuqarolar qabuli
    • Fikr-mulohazalar