O‘zbekistonda kreditlarga taqiq: 2026-yilga kelib nimalar o‘zgardi?
So‘nggi yillarda kredit firibgarligi muammosi juda keskin tus oldi: birovning pasport ma’lumotlari orqali onlayn kredit rasmiylashtirish uchun bugungi kunda atigi bir necha daqiqa kifoya qiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, 2023-yilda egasining xabarisiz kredit rasmiylashtirilgan fuqarolar soni 2 790 nafarni tashkil etib, yetkazilgan zarar 19 milliard so‘mga yetgan.
Shu bilan birga, 2025-yil iyun oyidan boshlab mamlakatimizning har qanday fuqarosi o‘z nomiga kredit rasmiylashtirishni taqiqlash huquqiga ega bo‘ldi. 2026-yil o‘rtalariga kelib bu imkoniyatdan 2,5 milliondan ortiq kishi foydalandi, mexanizmning o‘zi esa bir yil ichida sezilarli darajada yaxshilandi. Ushbu maqolada O‘zbekistonda kreditga taqiqni qanday o‘rnatish mumkinligi, unda nimalar o‘zgargani hamda u nimadan himoya qilib, nimadan himoya qilmasligi haqida so‘z yurtamiz.
O‘zbekistonda kreditlarga taqiq o‘zi nima?
O‘zbekistonda kreditlarga taqiq — bu ma’lumotlar bazasidagi maxsus belgi. Uni yoqqaningiz zahoti, kredit byurosi darhol o‘zini o‘zi cheklash reyestriga yozuv kiritadi. Har qanday bank yoki mikromoliya tashkiloti pul berishdan oldin ushbu reyesterni tekshirishi shart. Agar taqiq qo‘yilgan bo‘lsa, kredit bitimi tuzilmaydi.
Bunday taqiq muddatsiz bo‘lib, uni o‘zingiz olib tashlamaguningizcha amal qiladi. Bunda u sizning amaldagi kredit majburiyatlarigizga ta’sir qilmaydi, joriy qarzlarni esa odatdagi tartibda to‘lab borish kerak bo‘ladi.
Qaysi qonun kreditga taqiqni tartibga soladi va 2026-yilga kelib nimalar o‘zgardi?
O‘zbekistonda 2025-yildagi kredit taqiqi to‘g‘risidagi qonunning asosi sifatida «Kredit axborot almashinuvi to‘g‘risida»gi qonunga kiritilgan o‘zgartishlar — 2025-yil 4-martdagi O‘RQ-1043-sonli qonun xizmat qiladi. Uning mohiyati oddiy: qonun kreditorlarga reyestrdan taqiq haqida ma’lumot olmay turib kredit bitimini tuzishni qat’iy taqiqlaydi. Ommaviy axborot vositalari tushuntirganidek, taqiqni chetlab o‘tib pul bergan kreditor bunday bitim oqibatlari uchun o‘zi javob beradi va mablag‘ni qaytarib olish huquqidan mahrum bo‘ladi.
Tizim ishga tushgan paytdan boshlab bir necha bosqichdan o‘tdi:
2025-yil 6-iyun — qonun kuchga kirdi, kreditga taqiq qo‘yish arizasi kredit byurosi va Davlat xizmatlari markazi tomonidan qabul qilina boshlandi.
2025-yil avgust — xizmat YIDXP (my.gov.uz) portalida ishga tushdi.
2025-yil 20-avgust — Vazirlar Mahkamasining 522-sonli qarori reyestrga kiritish va chiqarish tartibini tasdiqladi.
2025-yil 21-avgustdan boshlab taqiq haqidagi ma’lumotlar kredit tarixida aks ettirila boshlandi.
2026-yil 22-aprel — firibgarlardan jabrlanganlarni himoyalashni kuchaytirgan Markaziy bankning 3759-sonli Nizomi kuchga kirdi.
2026-yil 1-iyul — taqiq o‘rnatganlar soni 2 574 026 kishiga yetdi.
Kredit rasmiylashtirishni taqiqlash nima uchun kerak?
Mexanizmning asosiy vazifasi hujjat egasining xabarisiz kredit rasmiylashtirishga urinadigan firibgarlardan himoyalanishdir. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda kredit firibgarligi yuzasidan shikoyatlar o‘tgan yilgiga nisbatan 42% ga oshgan. Ko‘p hollarda tajovuzkorlar O‘zbekiston Markaziy banki yoki moliya tashkilotlari xodimi sifatida tanishishgan.
Xizmatga bo‘lgan talab raqamlardan ham ko‘rinib turibdi. 2025-yil 1-iyul holatiga ko‘ra taqiqni 33,1 ming kishi o‘rnatgan bo‘lsa, 2026-yil 1-iyulga kelib bu ko‘rsatkich 2,5 milliondan oshdi, ularning 1,7 millioni 2026-yilning birinchi choragida ulangan. Foydalanuvchilarning 58% ini erkaklar tashkil qiladi, eng faol guruh esa 26–35 yoshlilar. Ularning bir qismi taqiqni faqatgina bank xavfsizligi chorasi sifatida emas, balki o‘zlarining impulsiv qarorlari uchun to'xtash tugmasi sifatida qabul qiladi: u sizning shaxsiy onlayn kredit arizalaringizni ham bloklaydi.
Kimlar kreditga taqiq qo‘ya oladi?
Kredit rasmiylashtirishni taqiqlash faqat o‘z nomingizga qo‘yiladi. Onlayn tarzda shaxsni tasdiqlash talab etiladi, shuning uchun portal orqali boshqa shaxs nomidan ariza berib bo‘lmaydi. my.gov.uz dagi xizmat O‘zbekiston fuqarolari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, kirish uchun OneID tizimidagi profil kerak bo‘ladi.
Qayerda kreditga taqiqni o‘rnatish mumkin?
Buninr bir nechta yo'li bor — ham masofadan, ham bevosita borgan holda amalga oshiriladi.
YIDXP orqali
my.gov.uz portalida «Kredit shartnomasini tuzishga taqiq o‘rnatish yoki uni bekor qilish» xizmati mavjud. So‘rov avtomatik tarzda, taxminan bir daqiqada ko‘rib chiqiladi, hujjatlar talab etilmaydi.
Davlat xizmatlari markazi orqali
Istalgan Davlat xizmatlari markaziga shaxsan tashrif buyurish mumkin. O‘zingiz bilan faqat pasportni olish kifoya.
Kredit byurosi orqali
Reyestrni KATM brendi ostidagi Kredit-axborot tahlil markazi yuritadi. Unga yozma yoki elektron ariza yuborish mumkin. Bu imkoniyat KATM mobil ilovasida ham bor.
Kredit byurosining rasmiy sayti orqali
Portal.infokredit.uz saytida «Kredit taqiqlari» bo‘limi mavjud bo‘lib, OneID orqali kiriladi va «Faollashtirish» tugmasi bosiladi.
Kreditga taqiqni qanday o‘rnatish mumkin: bosqichma-bosqich ko‘rsatma
1-qadam. O‘zini o‘zi cheklash reyestri kerakmi-yo‘qligini tekshiring
Taqiq hatto sizning shaxsiy arizalaringizni ham yopib qo‘yadi. Shuning uchun uni odatda yaqin orada kredit olishni rejalashtirmaganlar qo‘yishadi. Agar rejalar o‘zgarsa, uni bir daqiqada yechish mumkin.
2-qadam. Ariza berish usulini tanlang
Agar eng tezkor yo‘lni izlayotgan bo‘lsangiz, my.gov.uz portalini tanlang. Kompyuter orqali ariza berish telefondan ko‘ra qulayroq.
3-qadam. Identifikatsiyadan o‘ting
Masofadan identifikatsiya qilish OneID orqali bajariladi. Agar tizim «Shaxsiy ma’lumotlarni yangilash»ni so‘rasa, avval profilni yangilang, so‘ng xizmatga qayting. Hujjatlarni skaner qilish va yuklash shart emas.
4-qadam. Taqiq bo‘yicha ariza bering
Katalogdan xizmatni topib, «Faollashtirish» tugmasini bosing. Jarayon bepul.
5-qadam. Ma’lumotlar bazaga kiritilishini kuting
Qonunga ko‘ra ma’lumotlar reyestrga darhol kiritiladi. Tizim QR-kodli ma’lumotnoma tayyorlaydi, uni saqlab qo‘ying.
6-qadam. Taqiq amal qilayotganiga ishonch hosil qiling
Taqiq haqidagi ma’lumotlar kredit tarixida aks etadi va buni hisobot buyurtma qilish orqali tekshirish mumkin. Kredit tarixi nima ekanligi va uni qanday o‘qish kerakligi haqida alohida maqolada batafsil bayon etilgan.
O‘zbekiston 2025 kredit taqiqi to‘g‘risidagi qonun qanday ishlaydi?
Kredit bitimlarini tuzish taqiqlangan shaxslar reyestri – bu yagona baza hisoblanadi. Uni bank, mikromoliya tashkiloti, lizing kompaniyalari va sug‘urtachilar tekshirishi shart. Lombardlar ham kredit byurosi tizimiga ulangan.
Algortm quyidagicha ishlaydi: qarz oluvchi (yoki uning ma’lumotlarini qo‘lga kiritgan firibgar) ariza beradi, kreditor dasturi byuroga murojaat qiladi va agar bazada taqiq belgisi bo‘lsa, rasmiylashtirish to‘xtatiladi. 2026-yil aprel oyidan boshlab Markaziy bankning 3759-sonli Nizomidan yana bir qoida qo‘shildi: bitta JSHSHIR bilan 24 soat ichida 1 tadan ortiq onlayn kredit rasmiylashtirib bo‘lmaydi. Agar arizalar bir nechta tashkilotga bir vaqtning o‘zida yuborilsa, byuro faqat birinchisiga javob beradi.
Taqiq qanday kreditlarni qamrab oladi?
Qonun kredit bitimi tushunchasini keng talqin qiladi. Bular pul yoki mol-mulk qarzi beriladigan kredit, qarz, lizing, faktoring, sug‘urta shartnomalari va boshqa bitimlar, jumladan, avans, to‘lovni kechiktirish va bo‘lib-bo‘lib to‘lashni o‘z ichiga oladi.
Sarflamasangiz — to‘lamaysiz!
Kartada 45 kungacha foizsiz 100 mln so‘mgacha pul — faqat sarflaganingizni qaytarasiz
Taqiq o‘rnatilishidan oldin rasmiylashtirilgan kreditlar
MMTdagi mikroqarzlar
Tanishlar va alohida shaxslardan olingan qarzlar (ular reyestrga ulanmagan)
Kredit kartalari
Ochilgan kartalar va hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalar
Tovar va xizmatlarni bo‘lib-bo‘lib to‘lash
Pul o‘tkazmalari
Lizing va lombarddagi qarzlar
Shunday qilib, fuqaroning xabarisiz kredit berishni taqiqlash ko‘pchilik moliya mahsulotlari uchun muvaffaqiyatli ishlaydi.
Kreditga taqiqni bekor qilish mumkinmi?
Ha, kreditga taqiqni bekor qilish o‘zingizning arizangiz asosida avvalgi usulda amalga oshiriladi. my.gov.uz da shunchaki «Deaktivatsiya qilish» tugmasini bosish kifoya, cheklov bir daqiqada yechiladi. Buni xohlagancha takrorlash mumkin. Agar kreditga taqiqni qo‘yish arizasi kredit byurosi orqali berilgan bo‘lsa, uni o‘sha yerdan aniqlashtirgan ma’qul.
Agar shunga qaramay nomingizga kredit rasmiylashtirishsa nima qilish kerak?
Shartnoma sizning ishtirokingizsiz tuzilgani haqida ariza yozing. Bank ichki tekshiruvni boshlaydi.
Huquqni muhofaza qiluvchi organlarga ariza bering
102 raqami orqali militsiyaga qo‘ng‘iroq qiling. MBning 3759-sonli Nizomiga ko‘ra, agar siz rasman jabrlanuvchi deb topilsangiz, kreditor onlayn kredit bo‘yicha foizlar hisoblanishini va undiruvni to‘xtatib turishi shart.
Kredit tarixini tekshiring
Qonunga ko‘ra yiliga bir marta kredit byurosidan hisobotni bepul olish mumkin. KATM ilovasida pullik «Kredit xabarnomasi» obunasi ham mavjud bo‘lib, nomingizga yangi kredit ochilsa, SMS yoki push-xabarnoma keladi.
Hujjatlar va yozishmalarni saqlang
Bularning barchasi tekshiruv uchun dalil hisoblanadi.
Taqiq firibgarlardan to‘liq himoya qiladimi?
Yo‘q. Cheklov faqat yangi bitimlarni yopadi. U kartalardagi pullar, o‘tkazmalar va mijozning shaxsiy kabinetiga kirishni himoya qilmaydi. Mol-mulk ham himoyalanmagan. Buning uchun 2026-yil 1-oktyabrdan YIDXP orqali ko‘chmas mulk va avtomobillarni sotish hamda garovga qo‘yishga taqiq qo‘yish bo‘yicha alohida xizmat rejalashtirilgan.
Raqamli firibgarlik doim o‘zgarib turadi. 2026-yildagi hayotiy holat: jinoyatchilar ijtimoiy tarmoqlarda «foizsiz kredit olishda yordam» reklamasini ishga tushirib, odamlarni qimmatga ijaraga olingan ofislarga aldab chaqirishgan, ularga kredit rasmiylashtirib, qarzni o‘zlari yopishni va’da bergan holda summaning yarmini olib qolishgan. 400 dan ortiq odam jabrlandi, zarar 19 milliard so‘mni tashkil etdi. Taqiq bu yerda ojiz, chunki odamlar bitimga ixtiyoriy ravishda borishgan.
O‘zingizni firibgarlardan qanday himoya qilish mumkin?
Moliyaviy xavfsizlik bir nechta oddiy qoidalarga asoslanadi.
SMS-kodlar va bank mobil ilovasidagi kodlarni hech kimga aytmang
O‘zbekiston Markaziy banki ogohlantiradi: bir martalik tasdiqlash kodini hech qachon hech kimga bermang. SMS-kod eng zaif ikkinchi omil bo‘lib qolmoqda, uni qo‘ng‘iroq orqali aldab olish yoki tutib qolish mumkin. Nima uchun SMS-kodlarni hech kimga aytish mumkin emasligi haqida batafsil maqolada o‘qing.
Agar imkon bo‘lsa, kirishni bank mobil ilovasi yoki biometriya yordamida tasdiqlang. Firibgar doim shoshiltiradi va bank yoki davlat organi nomidan gapiradi, haqiqiy xodimlar esa kodni aytishni yoki «himoyani vaqtincha o‘chirish»ni so‘rashmaydi. Go‘shakni qo‘ying va rasmiy raqamga o‘zingiz qayta qo‘ng‘iroq qiling.
Saytlar va ilovalarni tekshiring
Davlat xizmatlarining va banklarning soxta ilovalari ham uchraydi. Ma’lumotlar aynan shular orqali firibgarlarga sizib chiqadi. Fisherlarning hiylalari haqidagi materialda soxta narsalarni qanday farqlash mumkinligi batafsil ko‘rib chiqilgan.
Murakkab parollar va ikki bosqichli autentifikatsiyadan foydalaning
Kredit tarixini hech bo‘lmaganda yiliga bir marta tekshirish birovning kreditini o‘z vaqtida payqashga yordam beradi. Chunki shaxsiy ma’lumotlarning sizib chiqishi sizning aybingiz bilan ham yuz bermasligi mumkin.
AVO bank mijozlarga moliyaviy xavfsizlikni ta’minlashda qanday yordam beradi?
AVO bank aloqa uchun rasmiy kanallarni yuritadi: +998 78 888-78-87 ishonch telefoni tun-u kun ishlaydi. Bank saytida firibgarlik resurslari ro‘yxati jamlangan sahifa mavjud bo‘lib, unda bank nomidan ish ko‘rsatuvchi soxta Telegram-kanallar, ilovalar va akkauntlar yig‘ilgan. AVO bank, har qanday boshqa bank kabi, mijozlardan hech qachon SMS yoki push-xabarnomadagi kodlarni so‘ramaydi.
Shubhali operatsiyalar yoki g‘alati xabarlar kelganda rasmiy raqam bo‘yicha qo‘llab-quvvatlash xizmatiga qo‘ng‘iroq qiling. Mijozlarning shaxsiy ma’lumotlari mamlakat ichidagi serverlarda saqlanadi va ularga kirish qat’iy cheklangan.
Xulosa
O‘zini o‘zi cheklash reyestri xuddi avtobusdagi «Xavf tug‘ilganda oynani sindiring» yozuvi bor bolg‘achaga o‘xshaydi. Bu favqulodda holatlar uchun — masalan, shaxsiy ma’lumotlarning sizib chiqishi yuz berganda foydali vosita. Ammo u moliyaviy xavfsizlik odatlari muammosini hal qilmaydi, shunchaki bir kuni o‘zingiz kirishni xohlaydigan eshikni mahkam yopib qo‘yadi.
Asosiy himoya boshqa joyda. O‘zining kredit majburiyatlarini to‘g‘ri baholash hamda shaffof shart-sharoitlarga, kecha-yu kunduz ishlaydigan qo‘llab-quvvatlash xizmatiga va firibgarlardan faol himoyaga ega bo‘lgan ishonchli banklarni tanlash muhimdir. Shunda favqulodda bolg‘achaga ham hojat qolmaydi.
*Ushbu maqola faqat umumiy tushuncha va ma’lumot uchun. Material yuridik maslahat hisoblanmaydi: matn malakali yurist tomonidan tayyorlanmagan, unda soddalashtirishlar, noaniqliklar yoki eskirgan ma’lumotlar bo‘lishi mumkin. Qaror qabul qilishda yoki qanday yo‘l tutishni tanlashda faqat ushbu materialga tayanmang. Professional huquqiy yordam kerak bo‘lsa, malakali mutaxassislarga murojaat qilganingiz ma’qul.
